Kazanmanın ve Kaybetmenin Ötesinde: Çocuklarda Rekabet

Rekabet, modern dünyada kaçınılmaz bir gerçektir ve çocuklar bu dinamikle erken yaşlarda tanışırlar. Okulda, sporda ve hatta arkadaşlık ilişkilerinde rekabet, çocukların hayatlarının bir parçası olur. Çocuklar oyun esnasında sürekli kazanmak ister ve kaybettiklerinde yaşadıkları duygularla başa çıkmakta zorlanabilirler. Oyunu kazandığınızda ‘Ama bu haksızlık! serzenişlerini sıkça duymuşsunuzdur. Küçük yaşlarda duygu düzenleme kapasitelerinin sınırlı olmasından kaynaklı da neyin adil olduğunu anlamakta zorluk çekebilirler. Kazananın alkışlandığı ve ödüllendirildiği, olumsuzluğa yer verilmeyen rekabetçi ortamlarda büyüyor olmak da çocuk için bu süreci çekilmez kılabilmektedir. Kaybetmek dendiğinde zayıflık, başarısızlık, yetersizlik gibi kelimeler akıllara gelebilir. Çocuklar kaybetmenin verdiği huzursuzluğu hissetmemek adına hep kazanan konumunda olarak bu duyguyu yok sayabilir. Ailelerin ve eğitimcilerin yüksek beklentileri bu savunma halini pekiştirebilir. Peki kaybetmek konusunda dirençli olan çocuğunuza nasıl destek olabilirsiniz?

1.Pozitif Rekabet Ortamları Yaratın

Çocukların başarılarını kutlamak ve çabalarını takdir etmek çocukların daha motive olmalarını sağlar. Aynı zamanda ulaşabilecekleri küçük ve aşamalı hedefler koymak hedefe giden yolda güven kazanmalarına yardımcı olur. Sadece sonuca odaklanmak değil sürecin keyfini çıkarmalarına ve çabalarının değerli olduğunu görmelerine yardımcı olun.

2. Rekabetin Yanında İşbirliğini de Öğretin

Takım çalışması ve işbirliği ile yapılan görevler çocukta daha olumlu izlenimler bırakır. Böylece başarması gereken bir görevi hem becerilerini geliştirerek tamamlanmış olur hem de pes etmez. Ek olarak başka başarıları takdir etmenin, desteklemenin önemini vurgulamak, yeneni ve yenileni tebrik etme gibi davranışları modellemek sağlıklı sosyal ilişkiler geliştirmelerine yardımcı olur. Empati becerisine sahip bireyler olumsuz duygularla daha kolay baş edebilir.

3. Başarısızlığı Öğretici Bir Deneyim Olarak Görün

Başarısızlık durumunda çocuklara yapıcı ve olumlu geri bildirim verin. Onları hatalarından öğrenmeye ve tekrar denemeye teşvik edin. Çocuklara, başarısızlığın hayatın bir parçası olduğunu ve esneklik göstererek bu durumlarla başa çıkmayı öğrenmeleri gerektiğini öğretin.

4. Duygusal Destek Sağlayın

Çocuklarla duyguları hakkında konuşun. Rekabetin neden olabileceği stres ve kaygıyı anlamalarına yardımcı olun ve bu duygularla başa çıkma stratejileri geliştirin. En önemlisi herhangi bir koşula bağlı olmadan sevildiklerini hissettirin. Rekabetçi aktivitelerin yanı sıra çocukların dinlenme ve gevşeme zamanlarına da ihtiyaçları vardır. Onlara, yoğun programlardan sonra kendilerini toparlayacakları zaman tanıyın.

5. Sağlıklı Rekabeti Modelleyin

Ebeveynler ve öğretmenler olarak sağlıklı rekabeti modelleyin. Kendi hayatınızda rekabetle nasıl başa çıktığınızı gösterin, anlatın ve bu süreçteki tutumunuzu çocuklara yansıtın. Çocuklara, rekabetin adil ve dürüst bir şekilde yürütülmesi gerektiğini öğretin. Kurallara uymanın ve dürüst olmanın önemini vurgulayın. Oyunların kurallarının baştan net olarak belirtilmesi hem kazanma hem kaybetmenin doğallığına çocukları hazırlar.

6. Çeşitli Aktiviteler Sunun

Çocukların sadece bir alanda değil, çeşitli alanlarda rekabet etmelerine olanak tanıyın. Sanat, spor, bilim gibi farklı aktivitelerle ilgilenmelerini sağlayarak, farklı becerilerini geliştirmelerine yardımcı olun. Böylece bazı alanlarda iyi bazı alanlarda gelişime açık olduklarını fark edebilirler. Hem bireysel hem de grup aktiviteleri sunarak, çocukların farklı ortamlarda rekabet etmelerini sağlayın. Bu, onların esneklik ve uyum yeteneklerini geliştirir.

7. Sandviç Yöntemi

Kaybetmek konusunda direnen ve bu sebeple zaman zaman oyun oynamaktan geri duran çocuklar için ‘Sandviç Yöntemi’ ile ilerlemek faydalı olabilir. Özellikle başlarda evde oynanan oyunlarda çocuklar bolca kazanmanın tadına varabilirler. Zaman geçtikçe kazanma-kaybetme ve tekrar kazanma sıralamasıyla süreç desteklenebilir ve duyguları tolere edebilmesi kolaylaşabilir. Kaybetme konusunda biraz yumuşadığını gördüğünüzde ve duygusal kapasitesi de buna izin veriyorsa bundan sonra adil oyunlar devreye girebilir, oyunlar kurallarıyla oynanabilir.

Bu konu hakkında nereden başlayacağınızı bilmiyorsanız veya bu konuda desteğe ihtiyaç duyuyorsanız çocuk ve ailelere yönelik psikoterapi hizmetlerimiz hakkında detaylı bilgiye bağlantıdan ulaşabilir, merkezimizden randevu almak için buradan bizlere erişebilirsiniz.

Psikolojik Danışman Özlem Şarlıoğlu