Çocuklarda sorumluluk

Sorumluluk kavramı son zamanlarda önemi daha da artan değerlerden birisi haline geldi. Biz de çocuklarda sorumluluk alma ile ilgili merkezimize yapılan başvuruların artması sebebiyle bu konuya ayırmaya karar verdik.

Sorumluluk nedir?

Sorumluluğu; bireyin yaş, cinsiyet ve gelişim düzeyine uygun olarak yüklendiği görevleri yerine getirebilmesi olarak tanımlayabiliriz.

Çocuklarda iki yaşından itibaren sorumluluk duygusu aileden ve çevreden edindiği öğrenmelerle gelişmeye başlar. Bu eğilim aile tarafından çocuğun kendi kirli tabağını kaldırması, oyuncaklarını toplaması ve yerine koyması, yardımla giyinmesi, soyunması şeklinde değerlendirilebilir. Bu verilen görevler çocuğa bir iş başarmanın keyfini, değer görmenin kıvancını yaşatacaktır.

Yaş büyüdükçe görevler çeşitlendirilebilir. Örneğin, dört yaşındaki çocuklar basit ev işlerine yardımcı olarak ailenin bir parçası olduklarını, onlara ihtiyaç duyulduğunu hisseder. Bunun yanı sıra sofra kurmak, bulaşık makinesini boşaltmak, alışveriş dönüşü malzemeleri yerleştirmek gibi sorumluluklar onlara verilebilir.

Beş – altı yaşlarındaki çocuklar kirli giyeceklerini sepete atmak, kıyafet seçmek ve giyinmek, ayakkabı bağlamak, telefona gerektiği gibi yanıt vermek, çiçek sulamak gibi işleri kolaylıkla yapabilirler.

Çocuğun sorumluluk almasının faydaları nelerdir?

Çocuğun yaşına uygun sorumluluklar verilmesi, seçim yapmasına izin verilmesi, onun adına düşünüp karar vermekten kaçınılması; çocuğun kendi kararlarını verebilen, karar verirken elindeki kaynakları kullanabilen, değer yargılarını gözeten, bağımsız davranabilen, kendine güvenli, başkalarının hakkını çiğnemeden kendi ihtiyaçlarını karşılayabilen bir birey olarak yetişmesini sağlayacaktır.

Yapılan araştırmalara göre sorumluluk anlayışı zayıf olan çocukların, özgüven gelişimlerinde ciddi problemler yaşadığı bilinmektedir. Kendi başına yeterli olduğunu hisseden çocuk, kendisine olan güvenini de arttıracaktır.

Ebeveynler çocuklarının sorumluluk alabilmesi için neler yapmalı?

  • Çocuğunuz sizinle işbirliği yapsa da yapmasa da ona koşulsuz sevgi ve onay gösterin.
  • Çocuğunuz ne yaparsa yapsın ona değer verdiğinizi ve onu kabul ettiğinizi bilmesini sağlayın.
  • Koruyucu tutumdan vazgeçin. Bırakın sorumluluklarını kendi başına yerine getirsin. Bu konuda ona güvenin ve bunu davranışlarınızla ona gösterin.
  • Liste hazırlayın ve görevlerini kendisinin seçmesini sağlayın.
  • Kardeşler arasında adil bir görev paylaşımı sağlayın.
  • Yanlışlarının sonuçlarına katlanmasına izin verin. Bu konuda duygusal davranmayın.
  • Çocuğunuza sorumluluk almak noktasında iyi birer model olun ki, onlardan da iyi davranışlar bekleyebilin.
  • Ceza ve yaptırımlarla karşılaştırmak yerine manevi yönden destekleyin.
  • Çocuğunuza daha yaşamının ilk yıllarından itibaren sorumluluklar verin. Sürekli korumacı tavırlarla ilerlediğiniz takdirde oyuncaklarını bile toplayamayan çocuğunuzun gelecek yıllarda okul ödevlerini yapmasını beklemek mümkün olmayacaktır.

Bu önerilerin yanı sıra sizlere yardımcı olabilmek amacıyla çocuğunuzun sorumluluklarını kolaylıkla takip edebileceğiniz “sorumluluk listesi” ve “kazanç listesi” örneklerini aşağıdaki linkten sizlerle paylaşmak istedik. 

“Sorumluluk listesi”ni kullanırken dikkat etmeniz gereken noktalar;

  • Listemiz örnek bir listedir, kullanırken maddeleri çocuğunuza göre uyarlayın. Oluştururken çocuğunuzdan da fikir ve onayını almayı unutmayın.
  • Listedeki maddeleri sabahtan akşama kadar çocuğunuz takip etmeli, işaretlemeleri kendisi yapmalıdır.
  • Ebeveynler liste ile ilgili sürekli uyarılarda bulunmamalıdırlar. Yalnızca sabah, öğle ve akşam zamanlarında en fazla üç uyarı hakkına sahiptirler ve yapacakları uyarı “bu sabahki/öğlenki/akşamki sorumluluklarını kontrol ettin mi?” şeklinde olmalıdır. Yapılan fazladan uyarılar çocuklarda duyarsızlık yaratacaktır.
  • Maddelerin yerine getirilmemesi cezaya sebep olmaz (puanları geri almak, silmek gibi), maksimum yaptırım puan kazanamaması ve o hücrenin boş kalmasına sebep olabilir.
  • Bazen çocuğunuz haftalık puanlarını harcamadan daha büyük bir ödül için puanlarını saklamak isteyebilir; bunun için “kazanç listesi”ne puanlarını kaydedebilirsiniz.

“Kazanç listesi”ni kullanırken dikkat etmeniz gereken noktalar;

  • Bu listeyi “sorumluluk listesi”ndeki haftalık puan toplamlarını yazarak kullanmalısınız.
  • Çocuğunuz büyük bir ödül beklediğinde kaç hafta kullanmanız gerekiyorsa o kadar süre kullanın.

Örnek listeler için bağlantılarımızı aşağıda paylaşmaktayız;

 Çocuğunuzun sorumluluk almakla ilgili sorunlarına dair merkezimizden randevu alabilir, psikoterapi yöntemlerimizle ilgili detaylı bilgiye ise buradan ulaşabilirsiniz.

Aysun EROL

Çocuk ve Ergen Psikoloğu

Yazımızı paylaşmak ister misiniz?